Là gì

xạ phẫu gamma knife là gì

BS.CK2 Nguyễn Ngọc Anh – Trưởng khoa Ung bướu và y học hạt nhân, Bệnh viện Nhân dân 115 chia sẻ với bạn đọc AloBacsi về xạ phẫu gamma knife, một phương pháp điều trị u não không cần phẫu thuật.

*

Trước đây, khi bệnh nhân có các bệnh lý về u não phải can thiệp bằng mổ hộp sọ để lấy khối u và khâu lại. Phương pháp này gây mất nhiều máu cho bệnh nhân, dễ gây biến chứng và đặc biệt, bệnh nhân phải chịu thương tổn với 1 tỉ lệ nhất định. Giờ đây, nhờ vào hệ thống dao gamma, bệnh nhân không cần phải mổ mở, những biến chứng, nguy cơ do khối u gây ra không còn, thời gian ở lại bệnh viện ngắn.

Vậy phương pháp phẫu thuật bằng bức xạ gamma tập trung, hay còn gọi là xạ phẫu gamma knife (dao gamma) là gì? Và khi nào áp dụng xạ phẫu? Hãy cùng Cổng thông tin sức khỏe AloBacsi gặp gỡ BS CK2 Nguyễn Ngọc Anh – Trưởng khoa Ung bướu và Y học hạt nhân, Bệnh viện Nhân dân 115 để cùng giải đáp những thắc mắc này nhé!

NỘI DUNG BUỔI TƯ VẤN

1. Để giúp bạn đọc có cái nhìn tổng quan về xạ phẫu gamma knife, BS có thể cho biết sơ lược về lịch sử của phương pháp này? Tại Việt Nam, gamma knife được triển khai từ khi nào, ở những bệnh viện nào ạ?

BS CK2 Nguyễn Ngọc Anh

Trước đây, một bệnh nhân không may mắc bệnh lý về u não, u màng não, u tuyến yên hoặc những bệnh nhân bị dị dạng mạch máu não, đặc biệt những bệnh nhân bị u dây thần kinh số 8 hay đau dây thần kinh số 5. Những trường hợp này cần có những biện pháp can thiệp xâm lấn, bao gồm phẫu thuật mổ mở, phẫu thuật mổ nội soi, phẫu thuật bằng robot,…

Đang xem: Xạ phẫu gamma knife là gì

Tuy nhiên, biện pháp phẫu thuật nào cũng có thể để lại các biến chứng do cuộc phẫu thuật gây ra với mức độ thương tổn ở hệ thống não hoặc hệ thống thần kinh, ít hay nhiều sẽ tùy thuộc vào phương pháp phẫu thuật nào.

Với đà phát triển của khoa học kỹ thuật, hiện tại có rất nhiều các phương tiện có thể hỗ trợ, giúp đỡ cho bệnh nhân điều trị khối u trên tiêu chí càng mở rộng phạm vị xâm lấn càng tốt. Vì vậy, hệ thống gamma knife đã được ra đời.

Sơ lược về lịch sử của phương pháp này, Năm 1951, giáo sư Lars Leksell là người Thụy Điển giới hiệu khái niệm “tia xạ định vị” dùng nhiều chùm tia năng lượng cao phá hủy mô đích mà bảo đảm an toàn cho mô lành xung quanh. Vì thế, gamma knife là phương tiện điều trị được sử dụng đầu tiên và dùng những tia bức xạ tập trung để điều trị khối u, đặc biệt là u não.

Năm 1967, dựa vào phát minh Lars Leksell các công ty thiết bị y tế sản xuất ra máy gamma knife sử dụng bằng nguồn phóng xạ Cobalt 201 có hệ thống kiểm tra, định vị và thao tác bằng phần mềm vi tính chuyên dụng, có thể đạt được độ chính xác tuyệt đối (chính xác tới 0,1mm).

Năm 1968, gamma knife được Đại học Uppsala đưa vào điều trị. Năm 1975, bệnh viện Karolinska đưa vào sử dụng. Nhưng đến năm 1980 mới được triển khai ở Argentina và Vương quốc Anh. Năm 1993 trở đi được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Tại Việt Nam, năm 2005, Bệnh viện Trung ương Huế triển khai máy gamma knife đầu tiên. Tuy nhiên, vào thời điểm này, gamma knife ở đây là một dạng biến thể dùng để sử dụng cho hệ thống toàn thân, vì vậy, bộc lộ nhiều nhược điểm, sau đó đã không được sử dụng điều trị.

Năm 2006, Bệnh viện Chợ Rẫy lần đầu tiên đưa hệ thống gamma knife vào điều trị. Gần đây nhất, năm 2011, Bệnh viện Nhân dân 115 triển khai hệ thống dao gamma “quay” đầu tiên tại Việt Nam.

Xem thêm: in ấn quảng cáo việt

*

Hệ thống máy gamma knife quay là một trong 2 máy mới nhất, hiện đại nhất có mặt tại Việt Nam, một ở BV Bạch Mai và một ở BV Nhân dân 115.

2. Xạ phẫu gamma knife là một trong những phương pháp điều trị u não không mới nhưng dường như vẫn chưa được nhiều người biết đến. Xin BS cho biết tại sao gamma knife được gọi là “xạ phẫu”? Kỹ thuật này tác động đến khối u như thế nào ạ?

BS CK2 Nguyễn Ngọc Anh

Gamma knife là phương tiện điều trị sử dụng bức xạ gamma tập trung, hội tụ chính xác chùm tia gamma năng lượng cao để tiêu diệt khối u não. Chùm tia gamma hội tụ vào tổn thương, không làm hại mô lành. Lúc này tia gamma đóng vai trò như “con dao mổ” diệt khối u mà không cần mở hộp sọ nên được gọi là “xạ phẫu” hoặc “xạ trị nhắm trúng đích” ở vùng có khối u ở trên não.

Gamma knife dùng bức xạ gamma có năng lượng cao sẽ bẻ gãy trực tiếp liên kết DNA của tế bào u, làm tế bào u chết đi, không thể phân chia hay phát triển. Ngoài ra tia gamma tác dụng gián tiếp lên phân tử nước H2 O trong u, tạo ra các phân tử oxy hóa tự do, các gốc oxy hóa này sẽ tiêu diệt tế bào u còn lại.

Kỹ thuật này tập trung lượng phóng xạ ở mức độ cao nhằm tác động vào trong khối u để bắn phá, tiêu hủy khối u bằng tia gamma. Đây vừa là mục tiêu, vừa là mục đích điều trị khối u mà không cần mở hộp sọ hay sử dụng các kỹ thuật xâm lấn khác

3. Những trường hợp nào bệnh nhân có u não được chỉ định xạ phẫu gamma knife, thưa BS? Ngoài u não thì gamma knife có thể áp dụng cho những bệnh lý nào ạ?

BS CK2 Nguyễn Ngọc Anh

Trước đây, tại Bệnh viện Chợ Rẫy, gamma knife được chỉ định trong những trường hợp u màng não, u tuyến yên,… Nhưng về sau, nhờ tính ưu việt của tia gamma knife, đặc biệt hệ thống gamma knife quay của Bệnh viện Nhân dân 115 hiện tại ngoài việc điều trị các u màng não thì có thể sử dụng trong những trường hợp như u bao dây thần kinh sọ (V, VII, VIII), u tuyến yên, u tuyến tùng, u não tế bào hình sao độ 1, những trường hợp ung thư di căn từ 1 đến 3 ổ, ổ nhỏ dưới 3cm. Thậm chí có thể điều trị cho bệnh nhân bị ung thư di căn trên 5 ổ.

Xem thêm: Tổng Khổ Giấy Dán Tường Hải Phòng, Giấy Dán Tường Đẹp Hải Phòng

Ngoài u não, dao gamma có thể điều trị 1 số bệnh lý khác như: dị dạng thông động tĩnh mạch máu (AVM), u mạch hang ở não (Cavernoma), trong những trường hợp đau dây thần kinh V đã được điều trị bằng các biện pháp, thậm chí cả những biện pháp ngoại khoa như đốt, tiêm nước nóng hay tiêm cồn nhưng bệnh không có dấu hiệu tiến triển sẽ được chỉ định điều trị gamma knife. Ngoài ra còn triển khai dò màng cứng xoang hang gián tiếp ở những bệnh nhân bị bệnh lý này nhưng không phẫu thuật được.

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Là gì

Trả lời

Back to top button